Nếu ba mẹ đang băn khoăn về khả năng ngôn ngữ của con, hãy đặt lịch đánh giá cùng chuyên gia tại Pamahope ngay hôm nay để không bỏ lỡ giai đoạn vàng phát triển của trẻ.
Trong hành trình đồng hành cùng trẻ đặc biệt, nhiều thầy cô và phụ huynh thường tập trung vào việc dạy các kỹ năng cụ thể như nói, giao tiếp hay tự phục vụ. Tuy nhiên, có một "nút thắt" quan trọng mà nếu không được mở đầu tiên, mọi nỗ lực can thiệp đều khó đạt hiệu quả tối ưu - đó chính là kỹ năng chú ý. Ths. Trà Thanh Tâm – Giám đốc chuyên môn của Pamahope khẳng định: "Chú ý là nền tảng của mọi học tập. Không có chú ý, trẻ không thể tiếp nhận, xử lý và phản hồi thông tin một cách hiệu quả."
Tại sao kỹ năng chú ý lại quan trọng đến vậy?
Kỹ năng chú ý không chỉ đơn thuần là khả năng nhìn vào một đối tượng hay lắng nghe một âm thanh. Đây là một hệ thống phức tạp bao gồm khả năng định hướng, duy trì và chuyển đổi sự chú ý giữa các nhiệm vụ khác nhau. Đối với trẻ đặc biệt, đặc biệt là trẻ tự kỷ, hệ thống này thường gặp những thách thức đáng kể.
KỸ NĂNG CHÚ Ý: NÚT THẮT CẦN MỞ KHI BẮT ĐẦU CAN THIỆP CHO TRẺ ĐẶC BIỆT
Bản vẽ đầu tiên cho việc xây dựng Pamahope – đơn vị can thiệp sớm quận 2
Khi áp dụng phương pháp can thiệp sớm cho trẻ, nhà chuyên môn nhận thấy rằng trẻ thiếu kỹ năng chú ý sẽ gặp khó khăn trong việc bắt chước hành vi, học ngôn ngữ, phát triển kỹ năng xã hội và thậm chí cả các hoạt động sinh hoạt hàng ngày. Chẳng hạn, một bé không thể chú ý vào môi miệng của người khác sẽ khó học được cách phát âm đúng. Một bé không thể duy trì sự chú ý trong vài phút sẽ không thể hoàn thành bất kỳ nhiệm vụ nào.
Các nghiên cứu về phương pháp can thiệp sớm khoa học đã chứng minh rằng việc cải thiện kỹ năng chú ý ở giai đoạn đầu có thể tạo ra hiệu ứng domino tích cực, giúp trẻ tiến bộ nhanh hơn trong tất cả các lĩnh vực phát triển khác. Đây chính là lý do tại sao các chương trình can thiệp hiệu quả luôn đặt kỹ năng chú ý làm ưu tiên hàng đầu.
Các dạng chú ý cần phát triển cho trẻ đặc biệt
Để xây dựng một chương trình can thiệp toàn diện, thầy cô cần hiểu rõ các thành phần của kỹ năng chú ý:
Chú ý chung (Joint Attention): Đây là khả năng chia sẻ sự quan tâm với người khác về một đối tượng hoặc sự kiện. Khi người lớn chỉ vào một con chó và nói "Nhìn kìa, con chó!", trẻ có thể nhìn theo hướng chỉ và cùng quan sát con chó. Kỹ năng này là nền tảng cho sự phát triển ngôn ngữ và tương tác xã hội.
Chú ý duy trì (Sustained Attention): Khả năng tập trung vào một nhiệm vụ trong khoảng thời gian nhất định. Đối với trẻ nhỏ, thời gian này có thể chỉ là vài phút, nhưng cần được tăng dần theo độ tuổi và khả năng của trẻ.
Chú ý chọn lọc (Selective Attention): Khả năng tập trung vào thông tin quan trọng trong khi bỏ qua các yếu tố gây xao nhãng. Trong một lớp học ồn ào, trẻ vẫn có thể nghe và thực hiện theo chỉ dẫn của giáo viên.
Chú ý luân phiên (Alternating Attention): Khả năng chuyển đổi sự chú ý linh hoạt giữa các nhiệm vụ khác nhau, như khi trẻ vừa nghe giáo viên nói vừa quan sát hình ảnh minh họa.
Tại Pamahope, đội ngũ nhà chuyên môn và giáo viên đã áp dụng các phương pháp can thiệp sớm hiệu quả cho trẻ tự kỷ tập trung vào từng loại chú ý này, đảm bảo trẻ được phát triển toàn diện và theo đúng giai đoạn phát triển tự nhiên.
Phương pháp mở "nút thắt" chú ý trong can thiệp
Ths. Trà Thanh Tâm khuyến nghị thầy cô và phụ huynh nên bắt đầu từ những bước đơn giản và dần nâng cao độ phức tạp:
Bước 1: Tạo môi trường thuận lợi.
Giảm thiểu các yếu tố gây xao nhãng trong không gian học tập. Một căn phòng yên tĩnh, ít đồ chơi không liên quan và ánh sáng phù hợp sẽ giúp trẻ dễ dàng tập trung hơn. Đây là nguyên tắc cơ bản trong mọi phương pháp can thiệp sớm khoa học.
Bước 2: Sử dụng những gì trẻ yêu thích.
Thay vì ép trẻ chú ý vào những gì người lớn muốn, hãy bắt đầu từ sở thích của trẻ. Nếu bé thích xe hơi, hãy sử dụng xe hơi làm công cụ để dạy chú ý. Dần dần, thầy cô có thể mở rộng sang các chủ đề khác.
Bước 3: Áp dụng kỹ thuật "dừng-chờ-quan sát".
Khi trẻ đang chơi, thỉnh thoảng hãy dừng lại, đợi trẻ nhìn lên hoặc tìm kiếm sự tương tác. Kỹ thuật này khuyến khích trẻ chủ động thiết lập chú ý chung với người khác.
Bước 4: Tăng dần thời gian và độ phức tạp.
Bắt đầu với các hoạt động ngắn (30 giây - 1 phút) và từng bước kéo dài thời gian. Khi trẻ đã có thể duy trì chú ý tốt với một đối tượng, hãy thêm vào các yếu tố gây xao nhãng nhẹ để rèn luyện chú ý chọn lọc.
Bước 5: Tăng cường tích cực.
Mỗi khi trẻ có biểu hiện chú ý tốt, hãy khen ngợi, cổ vũ hoặc cho trẻ phần thưởng phù hợp. Việc này giúp trẻ hiểu rằng chú ý là hành vi được mong muốn và có giá trị.
Tại Pamahope Vietnam, các chuyên môn luôn đặt trẻ vào trung tâm của quá trình can thiệp. Mỗi chương trình đều được thiết kế riêng biệt, xuất phát từ điểm mạnh và nhu cầu cụ thể của từng bé. Ths. Trà Thanh Tâm nhấn mạnh: "Không có hai trẻ nào giống nhau, vì vậy phương pháp can thiệp cũng cần được cá nhân hóa để đạt hiệu quả cao nhất."
Việc phát triển kỹ năng chú ý không phải là một cuộc chạy đua mà là một hành trình dài. Thầy cô và phụ huynh cần kiên nhẫn, nhất quán và luôn ghi nhận những tiến bộ nhỏ của trẻ. Khi "nút thắt" chú ý được mở, cánh cửa học tập và phát triển sẽ rộng mở, giúp trẻ đặc biệt có cơ hội tiếp cận với thế giới xung quanh một cách trọn vẹn và ý nghĩa hơn.
Hãy nhớ rằng, áp dụng đúng phương pháp can thiệp sớm với trọng tâm vào kỹ năng chú ý chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất trên con đường giúp trẻ đặc biệt phát triển toàn diện.